The story of a Shirpur Bullock Market after demonetization.

After hitting six months of demonetization and one year of the beef ban, Shirpur (Beef ban in Shirpur) bullock market in Shirpur tehsil of Dhulia district is now facing a two-pronged effect. One is that every live cow, bullock and other farm animals’ costs rate are gone to the high level and second is the market has become a place for resting. People who work for the Market can be seen playing cards in the group or doing odd work like helping porters to load the vehicles. Bullock market that has 20 lakh rupees exchange everyday and employment of a thousand people, is now being seen as an unemployed ghetto and zero exchange of money is taking place.

Abdul Hameed, 39-year-old, the mediator of a cow-bullock buying and selling said that “one year ago when beef ban happened in Maharashtra, a place was still working for the farmers quietly, farmers were affected badly but work was going on in terms of personal level but demonetization made us unemployed”. He also said that “its inhuman activity is done by the present government. There is no source and alternate for banknotes”.

Abdul Hameed found by TCN at his home, which is Kismat Nagar of a Shirpur city. Hameed was helping in pour milk into the bottles to provide door to door. This work he chose because he has a cow (भैंस), which he did not able sell due to the beef ban, so he is trying to make money for livelihood. Hameed also said that the Congress will give a chance to do free market, so he gave a vote of the Congress in a last month municipality election.

Khairnar (name changed ) who is truck driver by profession was feeling bad because of the scarcity of work. Khairnars truck was exchanging cow, buffaloes and other animals when the market was running. He is 42-year old and lives in Ambika Nagar, Shirpur. His area is close by Shirpur Bullock Market. Because of Shirpur Bullock Market, his area looked like lively and happening but now people can’t be seen because no businesses happened. His work is fully stopped and he is searching another job. He said to TCN that, “with legality and illegality our business was negotiating and at least some money was coming to the house and we were living freely. But now there is no money, so no negotiation. Everything just stops, like after earthquake situation”.

Nago, 33-year-old, now rikshaw driver and erstwhile broker of cows and goats live in Mangwada said that “I need to find the option for feeding my family. Hope like Congress will do something or BJP will improve their policy is not going to change our life style. Jeena hai toh kashta uthana padega, bhai”. Earlier he used to earn 15 thousand rupees per month easily, now his income decreased on 7 to 9 thousand rupees per month. Interestingly, Nago, deliberately stick the Babasaheb photo on his rickshaw. On it, he said that “India need Babasaheb constitution to improvised policy”. Nago did his graduation from near by college of Shirpur that is SPDM college.

A lot of people changed their businesses, most of them become porter and map add in the same place. People like Nago chooses to be a driver. It seems that 70 percent people are loosing their businesses due to the reason. Gautam, who sells banana and other fruits close to bullock market are also effected. He said that “people are not here, so I also not fill the goods, first two weeks was really bad, now the situation has recovered but not like earlier”. He also thinking to change his business. He said he might also drive the rickshaw in future.

Mr. Patil, the hawaladar in police whose duty was situated at the border of the Madhya Pradesh and Maharashtra said that, “When beef ban happened in Maharashtra we found a lot of illegal trucks transporting cow and bullock, even though Madhya Pradesh banned beef before the Maharashtra, but demonetization just not given the impact but stopped this illegal transportation of cow, bullocks and buffaloes”. Somehow police work load decreased at the border but interestingly Patil also finds that the whole transportation is going to shut because of less of banknotes in the exchange. Madhya Pradesh state banned slaughter house in 2012 and Maharashtra banned in 2015 but the exchange was continued. Demonetization changed this economy too.

Disappointed Khairnars discontent is same as Guna Pawaras discontent. Every step government is producing law and that affecting region badly. Activists and free lance reporter for local magazine Manoj Bhoir said that “In the region like Khandesh, where we fighting for basic needs, the government is putting new law which Khandeshi people are not even understanding. Region wise culture changes not law. This time government will ban air also”.

Transportation of cow, bullocks and buffaloes got the illegal connection when beef ban happened. Every week there was at least 10 to 15 truck went and come but demonetisation just stop truck industry. Notably, it sounds that beef ban assured extra money to the truck drivers at the risk but demonetisation stop the risks as well as the work also. Raju Kadhare lives in Tembhe village in Shirpur tehsil who had a mini truck for exchange the animals said to TCN that, “I sold it because the business was not moving forward. Now I completely focus on the family business of ration shop”. He also said that one of his friend from the same village sold his mini truck and bought rikshaw now he is dropping school kids. Sham Chande, 36 years, union leader, who elected by the Shirpur Mapadi Committee for the chairperson of Shirpur Hamal Mapadi Union said that “A lot of people displaced but the business of transporting is going on illegally. But it harms to our peoples in various forms. Recently, while transporting cows, our few kids were arrested by the Gujarat police near Navapur in Nandurbar districts. Few people had numbers of vehicles are showing their power. The illegal transportation is going on but not like before. Our people only facing its harm, not upper caste and upper class”. Sham Chande, recently fought a municipal election against the BJP and Congress and lost it. But he rises as a leader for Hamal Mapadi of Shirpur Market.

Prohibition of beef and slaughter houses and demonetization makes India not weird but inhuman, it applies to the Khandesh also. Natthu Shinde, 35-year-old who left his broker job which was in Shirpur Bullock Market and also called as Mapadi by position; became a porter said that “the challenges in front of workers like us are more dangerous, we are not finding any solution”. Natthu Shinde lives in Ravidas Nagar which is one of the Dalit Ghetto of Shirpur city and most of the residents are dependent on the Shirpur bullock market where groceries and other need-able commodities can be found. As well Ravidas Nagar, Mangwada, Ambika Nagar and Kismat Nagar are pre-dominantly ghettos of the Muslim and Dalits. People are dependent on the Shirpur Bullock Market, and residents of this areas were doing some work which was related to the bullock market.

Posted in Rada | Tagged , , , | Leave a comment

Journalistic work done for the (Video)

1. – Book seller woman who have dedicated her life to spread the Babasahebs word.

2. – Prof Ashalata Kamble talking about her life and her writing.

3. – Bahujan Kranti Morcha.

4. – Geeta Bharti and Kirtan Performance.

5. – Shahid Bhagwat Jadhav Day in Lavelane Road at Mazgaon Mumbai.

6. – Protest rally organised by Ambedkar Student Association in Mumbai.

7. – The Culture’16.

8. – Sunil Yadav on why he filed a petition in High Court, Mumbai.

9. – Soni Sori in TISS.

10. – Celebration of Constitution Day at Chaityabhumi Dadar Mumbai.

11. – Yelgar Cultural Troupe at Morche par Kavi.

12. – Satyasodhak Study Circle on Uniform Civil Code

13. – Veteran J V Pawar applause the work of Yogesh Wanjari

14. – When scholar Sunil Yadav shares insights.

15. – Prabodhankar Thakare birth anniversary.

Posted in In TISS | Leave a comment

पण माझ लक्ष फक्त तिच्या मुठ वर होत…


आज परत घायाळ झालो शंतनू च गाण दिवसभर ओठांवर राहील ‘जातीअंताची घोषणा अन तिची मुठ वळावी’… तिची मुठ भयानक होती.

तिच्या आजूबाजूला जयभीम ओठांवर येताच थोंड बनवणारयांचा घोडका होता,
पण माझ लक्ष फक्त तिच्या मुठ वर होत…
संधीसाधू पण होते, पण मी तर तिच्या जातीअंताच्या घोषणेवर फिदा होतो..
आजूबाजूची अराजकतेवर तीच गाण धावा बोलत होत
आणि तिचा आवाज मला आतून खोकला करत होत…
ती म्हणत होती जय जय जय जय जय भीम, फुले शिवाजी भगत सिंघ
मी म्हटल, अबे तू थांब आधी, माझा जीव घेसील का? एवढे अदाए दाखवून, मनातल्या मनात
एक दोन दा नजर पण भेटली, पण पाहिजे ते बोलण झालं
तिने शिवी घातली, नालायक आहेस तू
आणि मी तू बरोबर बोल्तेहेस चा सूर दिला
काफिर होतो मी तिच्या नजरेत
मी माझ्या खुदाला replace केलं तिच्याने
पण सोबत गर्दी होती
half-feeded, अप्परमिडल क्लास साला वैताग आणत होता..
थंड-बधीर होते.. काहीही घोषणा देत होते..
त्यांच्यातलं ‘unconscious investment’ मी ओळखून, धुव्वा उडवत होतो…
परत जातीअंताची घोषणा एकून
जागेवर आलो, अन परत मी गुमनाम झालो, तिच्या बेधड़क, निडर, प्रखर आवाजात
‘हाय तौबा’ आवाज है उसका
पूरा मार डालती वो
नुसरत भाई भी याद आ गए इस दौर में
न सजदे में दिल, ना ईबादत में दिल है
बस आजकल तो बगावत में दिल है
तेरी वजह से
मुँह फेर बैठे हैं अपने ख़ुदा से
मेरे नैना काफ़िर हो गए
तेरी गलियों के मुसाफ़िर हो गए

Image | Posted on by | Leave a comment


तस्वीरे मुश्किलें है, नाज है या है शबाब?
चढ़ा, उतरा और बहका
समझ आये तब तक, तस्वीर चला मेहेक.
कभी जा, कभी हा, कभी ना. पल है तस्वीर.
खुनी भाई भी कहते है, आ जी ले एक पल में सौ जनम.
पल सयोंजित है, मोहित है, सर आँखों पर.
तेरी, उसकी और सबकी.
बस.. तस्वीर रह, तेरी भी लाल मेरी भी लाल.

Posted in In TISS | Leave a comment

t-shirt आधुनिकता आणि स्तोम माजवण्याच राजकारण, थोडक्यात.

t-shirts वरती फोटो असणे हे आधुनिक असण्याचं लक्षण म्हटले जाते. त्यात वेगवेगळ्या लोकांची मते आणि  विधानं छापून येणे सुद्धा आधुनिकताच आहे, असहि म्हटलं जात. असले t-shirts घालणे, शक्यतोवर महाविद्यालयीन गोतावळा मध्ये जास्त आहे. गावा-खेड्यात अन शैक्षणिक शिक्षण न घेणाऱ्या जनतेकडे कमी असत. असही म्हटलं जात कि, शिक्षणाद्वारे आधुनिकता येत असते, आधुनिकतेचे लक्षणं आणि आधुनिकतेचा मार्ग हा भांडवली होत आहे. पश्चिमात्य देशात आधुनिकता हि वर्तवणूक आणि fashion याद्वारेच आहे. बऱ्याच गोष्टी आणि समज याला धरूनच समोर येताना दिसतो. अंद्रू रॉस, अमेरिकन प्रोफेसर याला ‘Americanization’  (अमेरिका काय आहे? सांगणे गरजेचे वाटत नाही) म्हणतो. महापुरुषांचे विधानं, त्यांचे फोटो आणि भांडवलधारी व्यवस्थेचे मिसळवणूक कशी होत आहे आणि त्यातन सध्या घडणारी जी नवीन (?) पिडी यातन काय घेतंय तो वादाचा पण मुद्दा आहे. पण t-shirts वरती फोटो, विधानं आणि मत छापून येणे यात भांडवली व्यवस्था स्पष्टपणे गोतावळ्यावरती वर्चस्व गाजवेल, गाजवतेय. या सगळ्या आधुनिकतेला हेबरमास एक अपूर्ण प्रोजेक्ट म्हणतो.

माल्कम x एकदा म्हटला होता, ‘कुठल्याही तत्वाला प्रतीकांची (symbols) गरज असते. ती फक्त गरज उरत नाही, तर ओळख बनते, अन ओळखी भांडवली व्यवस्थेला धक्का देत असतात. न कि व्यवस्था भक्कम करण्यासाठी भर देतात’. या अहुलीयाचच फोटो t-shirts वर छापून भांडवलजाद्यांनी माल्कम x नावाचं भांडवल केल.

शिवाजी राजेंनी साक्त राजेपनाचा दावा केला, ब्राम्ह्ण्यांनी त्याला धावणीला बांधलय, जस बैलाला बांधतात तस. आज शिवाजी ‘गो-ब्राम्हण प्रतिपालक असून’, त्याच्या नावे कत्तली चालल्या आहेत. शिवाजी राजेंचा फोटोसोबत t-shirts वर जगदंब, स्वराज्य, होय मी हिंदूच, क्षत्रिय अन वाघाचे पिले असे बरेच काही लिहिलेले दिसते. शिवाजी मराठ्याची जात असहि कधी कधी लिहलेले दिसून येते. लाख मेले तरी चालतील, लाखांचा पोशिंदा जगला पाहिजे, अशाही काही वल्गना आढळून येत असतात. त्याचा बाजार असतो. भांडवलहि असतेच.

बाबासाहेबांची जयंती त्यांच्या जिवंतपणी काढण्यात आली, त्यांनी या गोष्टीला विरोधही केला, पण आम्ही कसे चांगले अनुयायी आहोत दाखवणे पात्रतेचा भाग बनतो, तेव्हाही बनला. सिद्धार्थ ने मूर्तीपूजा व्हायला नको याकडे ‘जातीने’ लक्ष देवून, अनुयायी घडवलेत. आनंद ने अनुयायी पणाची कास न सोडता बुद्ध धम्म पोचावाण्यासाठीचा जो काबाडकष्ट आहे, वाखणण्याजोगे आहे. पण सिद्धार्थ आज काय आहे? पुतडा अन विहार.

तुकारामाची गाथा जेव्हा बुडवली, कुणी इंद्रायणी नव्हती आली; ती गाथा वाचवण्यासाठी एक कोळी धावून आला, त्या कोळ्याने ती बाहेर काढून ‘preserve’ केली, जर शंका असेल तर ‘क्रांतीबाचा’ शिवाजी वाचा. पण आज ग्यानबा-तुकाराम, विठू-रुखमाई अन पंढरपूर पुरता मर्यादित तुका दिसतो. जत्रेच भांडवल तर आहेच, गाथेचा फोटो हि आहे, t-shirts वरती.

लोकांमध्ये राम किवा अजून इतर भगवानांची t-shirts घालण्याची पण सवय आहे, पण राम आणि इतर भगवान वाले तेच म्हणत आहे कि, विचार न करता घालून बैलांसारखे मान हलवणे. संभाजी भगत चं गान आठवत, ‘सिलिकॉन कि व्याली मे भाई, सियाराम का मार्केट है भाई’.

आताचा काळ हा उत्तरो-आधुनिक (post-modernists) आहे, त्यात वेगवेगळ्या सांस्कृतिक अर्थव्यवस्था हेतू पुरस्सर पसरत असून त्यात त्यांचे विशिष्ट प्रायोजने, जे अविकसित देशांसाठी घातक, आणि उद्देशांपासून दूर खेचणे वाटते, मला तरी. भारतातलं त्यातही त्यात महाराष्ट्रंच उदाहरणं हे जिवंत असायला पाहिजे, बाबासाहेब, शिवाजी, संत तुकाराम आणि माल्कम x ला हेतूपुरस्पर उत्तरो-आधुनिकतेच्या नावाखाली घातलं जात.

पण मला वरील सगळं ‘अकारण स्तोम माजावण्या’ व्यतिरिक्त काहीच वाटत नाही. ब्राम्हणाच आणि भांडवलदाऱ्याच एक रूप जे मला समजलंय; ते कुठलीही गोष्ट आधी निर्माण करतात, ती कितीही वाईटातली वाईट काहून असेना तिचा खप वाढावा म्हणून लोकांना ‘लावून देतात’. लोक बिच्चारे अंध आणि वरून श्रद्धाळू, मागचा पुढचा विचार न करता त्याच गोष्टीची चर्चा-debate-सेमिनार-conference-जाहिराती-tvप्रोग्राम-radioप्रोग्राम-प्रिंट प्रसारमाध्यमान द्वारे वाईटातली वाईट गोष्ट  बहुजनांपर्यंत (mass) पोचवतात. बहुजन हि विचार न करता (विवेकच चोरीला गेला आहे, विचार कुटून करणार) ती वाईटातली वाईट गोष्ट आपल म्हणून घेतात. आधुनिकतेच्या नावाखाली चंगळवाद-बाजारवाद ज्याला म्हणता येईल, तो बहुजन फोफावत असतात, आणि ‘विचारही विकले जातात’ याची ग्वाही विश्वासाने देत असतात. ‘Western modes of modernity’ भारतातल्या जातिव्यवस्थेत मिसळली. अस म्हणता येईल कि आधुनिकता हि t-shirts द्वारे आहे, ना कि विचार, शिक्षण आणि मतांद्वारे.

सूचना – माझ्याकडेही एक ‘rastafari’ च t-shirt आहे, म्हणून मी कोणी या सगळ्या गोष्टी समजलेला गुणी मुलगा नाही.

Posted in In TISS | 2 Comments

व्यक्तिवादी ‘counter narratives’.

सवर्णांवरती जोपर्यंत प्रतिबंधात्मक सांस्कृतिक कायदा त्यांच्या अत्याचारित कृतीला आडा घालण्यासाठी केला जाणार नाही, तो पर्यंत ‘तुझ्या-माझ्या’ Intellectuals भौगोलिक कारणांना (urban-rural धरून) dialectic करत राहणार. ‘तू आणि मी’ खूप कमी आहेत. खेड्यापाड्यात अजूनही minorities मध्ये ‘गोचीत’ अडकलेल्यांची संख्या जास्त आहे. ‘तू आणि मी’ बाहेर पडून (?) identical dignity थोडीसी जपून ठेवली आहे. ‘भाड्खाऊ, मी कमवतो, मी खाईन, जे मला ख्यायाच आहे ते. तू कोण बोलणारा?’ या अर्थाने identical dignity बोलतोय मी. उरला देशीवाद, व्यापक असेल तर खूप obvious आहे, कोसलाच्या पल्याड जातोय.

मी ज्याही खेडा पाड्यात गेलोय, त्या प्रत्येक खेड्यात दक्षिण आफ्रिकेतील पूर्ण काळ्यांचा लढा दिसतो. मांग्वाडा, महारवाडा, कुंभारवाडाच्या रुपात. जागतिकीकरण, चंगळवाद, भांडवलधारी व्यवस्था विरुद्ध देशीवाद होवूच शकत नाही. या उलट म्हणायला हरकत नाही जागतिकीकरण+चंगळवाद+भांद्वाल्धारी+सरांजाम्धारी=देशीवाद, असं दिसतं. बाबासाहेब भारतीय खेड्यातील मास च्या बाबतीत म्हटले होते, ‘याच्यातन जात निघाली कि हे जगातील सगळ्यात सुंदर प्राणी आहेत, पण जेव्हा यांची जात यांच्यात असते, सगळ्यात जास्त हिंस आणि अमानवी हेच असतात’, मग ते खेड्यात असो किवा शहरात same.

मुंबईचा देशीवाद सांगू का???? ट्रेन मधली गर्दी मंदिर आल कि जोर जोराने आरोळ्या मारतात. म्हणत्यात, गावाची आठवण येते.

देशीवाद सामंतशाही ची देण आहे. बऱ्याचदा, खेड्यातले उदाहरण दिले तर ‘दलित हे हिंदूच असेच म्हटले जाते’. (सगळ्याच ठिकाणी Actually) पण historically, दलित हे हिंदूचे rivalry राहिले आहेत. देशीवाद संपूष्ठात येतो मग.

पण, एक hypothesis द्यायला घेतले तर दलित देशीवाद काय असू शकते तर मी म्हणेन आर्थिक आणि सामाजिक दृष्ट्या पंगु झालेल्या खेड्यांना high culture आणि low culture च्या भानगडीत पाडण होईल, अन मग ते आपोआप Jacques Rancière च्या Identity as ideology अन poverty च्या व्याखेविरुद्ध जाइल.

Disclaimer – मी नेमाडेंच कोसला वाचलेलं नाही. माझी समज देशिवादाची Nativism ने आलेली आहे.

Posted in In TISS, Rada | Tagged , , , | Leave a comment


कपाळी हानिलाय भरघोष अपमान
तरी तू उभा, काटीच्या वेलीसारखा
तुला संपवण्यात झालीया दमछाक
उडालेत यांचे अकेलेचे तारे
अन भिडल्या त्या बामणी जंजाळात
मग काय
जनतळ ठरवण्यातच वेळ जात राहिला
कधी जनतळ लाल त कधी निळा
भगव्याला थारा कुशीतच
जगेंगे तेरे लिये मरेंगे तेरे लिये
भले तो लाल राहो मग निळा…
गान ऐका
सून मेरे भैया नि अब्दुल मिया
झुरस न मन मा, झुरस न मन मा.
याद उसकी आती है
दिल को यु डराती है
सपान में आके वो दिल को
कावरा बावरा करती है….

Posted in Poem | Leave a comment


शांताबाई ~ तेरा है जलवा
माहीम चा हलवा
जीवाचा कालवा
मनाला भुलवा
मामाला बोलवा
कालवा-हलवा कालवा-हलवा
यात अश्लीलता काय आहे?? अश्लीलता तर ‘त्यांच्या’ बुद्धीतच आहे. कधी Porn बंद, कधी Beef बंद, आम्ही शुद्ध शाकाहारी, माणुसकी मानता न मग प्राण्यांना का मारता म्हणणारे, प्राण्यांनी नुसता मुतल पण तर त्या प्राण्याला घरातन बाहेर काढणारे, हे अस्सल सवर्ण-ब्राह्मीन, कळत-न कळत कधी बहुजन विरोधी बनतात अंदाज नाही. संजय लोंढे तसा बहुजन नसून दलित आहे. हा प्रश्न अश्लीलतेचा मुळीच नाही. प्रश्न Structural Power चा जो ‘ते’ मागत नाहीये, तर हिसकावून घेत आहेत, घेतलेत. झोपडपट्टी च्या लोक कलावंत पट्ट्याला विनाकारण छळणार आणि त्याचीच कलाकृती ‘ते त्यांच्या’ नावावर करतील आणि मस्त Profit कमावतील. लावणीच पण तसच झालय न!! आधी ते TV वर न्हवतो तेव्हा Low Culture, अश्लील, TV वर आल आणि त्यांच्या ‘पोरी-बायका’ (Let’s talk about sexuality वाल्या) नाचायला लागल्या तेव्हा म्हणे हि कलाकृती Preserve व्हायला पाहिजे. आनंद शिंदे च गाण, ‘जेव्हा नवीन पोपट हा’ ‘चल रे लक्ष्या मुंबई ला’ मध्ये घेतलं, तेव्हा कुठे त्याच्या वरच अश्लीलतेच रडगाण कमी झाल, पण ‘चल रे लक्ष्या मुंबई ला’ माहित नसणारे अजूनही या गाण्याला अश्लीलच म्हणतात. अवधूत गुप्ते आणि अनुराधा पौडवाल मस्त उदाहरण हे या साठी. आनंद शिंदे दमदार गायक, संगीत कार असून सुद्धा त्याला आजही एका एका गाण्यासाठी फिरावं लागत. सांस्कृतिक लढा काय असू शकतो? आणि ज्या कलाकृतींना अश्लील म्हटलं गेलंय, जर पडताडून पाहिलं तर लक्ष्यात येईल. आपण पण कुठे तरी कमी पडलोच हे.

~ जयभीम

Posted in Music | Leave a comment

तुका-चार्वाक जिंदाबाद

भारतीय दर्शनातील बुद्ध, चार्वाक आणि महावीर यांची धारणा लोकप्रिय असून सुद्धा यांच्यावर ब्राह्मण तत्वांनी विजय मिळवलेला दिसतो. परलोक, आत्मा, श्रद्धा, यांना स्थान न देणारी विचारसरणी परंपरा, ईश्वर, अस्तित्व यात अडकलेला आहे. चार्वाक तर वेदांना धूर्त म्हणून अवैदिक परंपरेला केंद्रस्थानी ठेवून नीती स्वताच स्वयंपूर्ण, असेही म्हणतो. एका युगाचा प्रतिनिधी तुकाराम अवैदिक परंपरेला आणि समस्थ मानव जातीला संबोधून म्हणतो कि,

रे रंजले, गांजले
त्यासी म्हणे अपुले
तोचि साधू ओळखावा
देव तेथेचि जाणावा

गोर गरीब, पिडलेले, छड्लेल्यांना ओळखनाराच चार्वाकाची नीती आणि अवैदिक्ता दाखवत असते. तुकोबा जेवढा शुद्र ती शूद्रांचा होता, तेवढा ब्राह्मणांचा कधीच न्हवता. मराठा-कुणबी अंध पणाने तुकारामाची पूजा अर्चा करतात, त्याच प्रकारे चार्वाकाची करत नाहि. त्यात युगाचा हि फरक, आणि जगण्याचाही, चाली ढालीचाही. मराठी-कुणबी सुधारलेत म्हणून पूजा-अर्चा करतात’, अस म्हटलं तरी वावग नाही. पिडलेले, शोषित मराठा-कुणबी पण त्याला कारणीभूत भारतात झालेल्या प्रतीक्रांत्या आहेत. भारतात झालेल्या बहुन्तांशी प्रतीक्रांत्या या ब्राह्मण विरुद्ध क्षत्रिय होत्या, त्याचा परिणाम शुद्रांवर झाला आणि शूद्रांना अस्पृश्यता न्हवती (तसी ती कुणालाच नकोय..) म्हणून ते वैदिक रित्या नीती गहाण ठेवून पूजा अर्चा करू लागले. अत्मापिडीत तुकोबा अपभ्रंश होत होत मूर्ती-व्यक्तीपुजेचा ‘संत तुकाराम’ झाला. तो पर्यंत नास्तिकवादी चार्वाक चर्चेतन, मौखीक्तेतन बाद झाला, गायब झाला.
चार्वाक तुकोबा जातीधर्मा पलीकडे चिंतन करतात, तर तत्कालीन कोंडी फुटते. पण प्रतीक्रांत्या आहेतच. बाबासाहेब म्हणून गेलाय, ‘चार्वाक तुकोबा प्रंचड ताकदीचे आणि युद्धखोर आहेत’.
युद्धखोर-बंडखोर तुका, चार्वाकाची ‘नीती’ या संकल्पनेला समोर ठेवून

“पापाची वासना नको दावू डोळा
त्याहुनी आंधळा बराच म”

तुका-चार्वाक जिंदाबाद!!
थोड अवांतर – समकालीन काळात पाप, वासना आणि आंधळा आलय म्हणून जनता ‘sexuality’ बाबतीत लिहिलंय अस म्हणतील.

26th January 2016

Posted in Rada | Leave a comment


थोड विषयांतर होईल पण बोलावस वाटतंय. एकदा भैय्या भो म्हणाले होते, “biaseness सोडून बाबासाहेबा इतकाच कार्ल मार्क्स ला नमलो पण उच्चवर्गीय संवेदनांना आम्ही बळी पडत चाललोय. उच्चवर्गीय कॉम्रडेस हे जेव्हा त्यांच्या नेणिवेतील जात दाखवायला लागतात, त्यावेळेस खूप वैषम्म्य येते”. वरील चर्चा मला भाई संगारे, विलास घोगरे आणि पोचीराम कांबळे ची आठवण करून देतय. शहीद, martyrdom, symbolized fascism सगळ ठीक आहे हो, पण ‘thought without action is always unproductive’ च काय? वरील तीघ दलित हे कृती करतानाच मेलेत. प्रश्न उभे राहताहेत कौताकास्पद आहे. पण एकत्र होण्याच्या अगोदर middle-caste/class संवेदना कार्यकर्त्यांवर थोपवणे कितपत योग्य आहे?

Posted in Rada | Leave a comment